Był czas, że należałem do pewnego forum internetowego. Jedna z udzielających się osób posługiwała się nickiem Estraven. Wszystko zaś, czego się wtedy dowiedziałem o pierwowzorze, to tyle, że pochodzi z powieści Ursuli K. Le Guin, a bohater noszący to miano jest hermafrodyta. Zaintrygowało mnie, dlaczego ktoś wziął taki nick? W końcu nick, w taki czy inny sposób wyraża osobę, albo jego aspiracje… Cóż więc było (jest) takie w tym Estravenie?

            I tym faktem sprowokowany wkroczyłem w świat książek Ursuli Le Guin, co już samo w sobie było ubogacającym doświadczeniem, z czego jestem wielce rad. Przez długi czas jednak nie mogłem trafić na powieść, w której występowałby wzmiankowany Estraven. Poznając za to w pierwszej kolejności świat Ziemiomorza i inne dzieła Le Guin, coraz bardziej dawałem się porwać talentowi autorki.

            I wreszcie wiosną tego roku znalazłem! Lewa ręka ciemności (The Left Hand of Darkness) okazała się ukoronowaniem poszukiwań (co nie znaczy, że końcem przygody z jej autorką). Co więcej, okazała się również – moim zdaniem – jej najlepszym dziełem, z tych które przeczytałem. Wszak długi czas nie byłem w stanie pisać o dziejach Estravena, by jednocześnie nie wyjawić fabuły i jej zakończenia, czyli nie odbierać przyjemności z czytania tej lektury. Z drugiej strony jest to powieść tak bogata nie tylko w fabułę, ale w wizje odmiennego, fascynującego świata i - w równym stopniu – ważkich kwestii, które długo mogą pobudzać do rozważań.

            Lewa ręka ciemności to perypetie Genly Ai na planecie Gethen. Jego misją jest doprowadzić do zawarcia unii (sojuszu) pomiędzy osiemdziesięcioma światami (Ekumeną), a mieszkańcami tej mroźnej planety. Jego oferta staje się kartą przetargową w polityce dwóch istniejących na Gethenie państw, a zarazem źródłem podejrzeń (prowokacji). Therem Harth rem ir Estraven jest „uchem króla”, czyli kimś kogo byśmy nazwali kanclerzem, jednym z najważniejszych ludzi w królestwie Karhidu, tym który może doprowadzić do audiencji i zawarcia układu z Ekumeną, albo zaprzepaścić misje…

            Ai dostaje się w niewidzialną sieć interesów nie wiedząc, kto jest wrogiem, a kto sojusznikiem w tej misji. Sama zaś autorka ukazuje tu świat polityki, a właściwie dwa światy (systemy), które choć tak różne, w gruncie rzeczy podobne są w manipulowaniu obywatelami, w wyzyskiwaniu dla swych celów ludzi z zewnątrz (Le Guin znakomicie prezentuje jak wypełniając szlachetną misję można stać się narzędziem w rękach walczących frakcji).

            Lewa ręka ciemności to jednak nie powieść o polityce, choć umiejętnie ją portretuje. Jako się rzekło na początku Estraven jest hermafrodytą… jak wszyscy mieszkańcy tej planety. Ludzie na Gethen są ludzmi, gdzie nie ma podziału na kobiety i mężczyzn. Nie ma podziału na to, co męskie, i na to, co żeńskie. Biologia mieszkańców Zimy (bo tak również swą tę planetę) sprawia, że każdy może być zarówno ojcem, jak i rodzicielką potomstwa. To zaś zupełnie zmienia postawy ludzkie, w każdym razie z naszej perspektywy, dla której jest to coś niewyobrażalnego (może tylko na razie?). Prowokuje w ten sposób do zastawienia się, co w naszej męskości (kobiecości) jest wrodzone, a co kulturowe (sex a gender). Mężczyzna pragnie szacunku dla swej męskości, kobieta pragnie, by jej kobiecość była doceniona, niezależnie od tego, jak pośrednie lub subtelne byłyby te oznaki szacunku i doceniania. Na Zimie tego nie będzie. Tu jest się docenianym i szanowanym wyłącznie jako istota ludzka. Jest to zaskakujące przeżycie.[1] Istnieje więc równość, jakiej nie znamy… która także wyraża się w odpowiedzialności za dzieci (w naszym świecie spada to głównie na kobiety).

            Lecz to jeszcze nie całe bogactwo Zimy. Jest to świat z własną filozofią, religią, z własnym – uzależnionym od seksualności – postrzeganiem ludzi dwupłciowych. Bogactwo oryginalnego języka i pojęć, jak musiały zrodzić się w takim odmiennym świecie i którego są odbiciem.

            No dobrze, a jaki jest Estraven? To przecież najbardziej mnie intrygowało. Jest dzieckiem swojej ojczyzny, kultury, z której wyrósł, a jednocześnie zawiera się w jego osobie to co jest najlepsze w człowieku. I jest godnym nosicielem tego nazwiska, mimo, że jest w nie wpisana skaza. Jak bowiem można połączyć wierność ideałom z mianem zdrajcy, bez relatywizowania postawy ludzkiej? Dalekowzroczność, człowieczeństwo…

            Jedno, co mogę powiedzieć to, że człowiek, który przybrał taki nick, w mojej ocenie potrafił sprostać pierwowzorowi (na tyle, na ile go poznałem). Choć co ja mogę wiedzieć? Czy można wniknąć w Innego, jak w relacje z powieści? …

[1] – z rozdziału: Kwestia płci, w: Ursula K. Le Guin, Lewa ręka ciemności, przekł. Lech Jęczmyk, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1988